DISC-kleuren en MBTI: wat is het verschil tussen de kleurentest en Myers-Briggs?

Heb je weleens een Myers-Briggs-vragenlijst ingevuld? Dan herinner je je waarschijnlijk vier letters, zoals INTJ of ESFP. Van een DISC-kleurentest onthoud je een kleur, of beter nog: een combinatie van kleuren. Beide modellen beschrijven mensen op een manier die helpt bij zelfreflectie en gesprekken op het werk. Het is dus logisch om je af te vragen hoe ze zich tot elkaar verhouden, of je de ene uitslag kunt omzetten naar de andere en welke beter past bij jouw vraag.

In deze gids vergelijken we de twee op een eerlijke manier. Je leest wat MBTI en het vierkleurenmodel beschrijven, wat het verschil is tussen een type en een kleurencombinatie, waarom je vier letters niet betrouwbaar kunt omzetten naar een kleur en hoe je beide kunt gebruiken zonder jezelf in een hokje te plaatsen. ColorType is een onafhankelijk hulpmiddel en is niet verbonden aan of goedgekeurd door The Myers-Briggs Company. MBTI en Myers-Briggs Type Indicator zijn handelsmerken van The Myers-Briggs Company.

Wat MBTI beschrijft

MBTI staat voor Myers-Briggs Type Indicator. Dit model beschrijft verschillen in waar mensen hun energie op richten, hoe ze informatie opnemen en hoe ze beslissingen nemen. De vragenlijst ordent die verschillen op een manier die bedoeld is voor persoonlijke reflectie.

De uitslag is opgebouwd uit vier paren van voorkeuren. Bij elk paar krijg je de ene of de andere kant als uitkomst. Samen vormen die vier voorkeuren een van de 16 typen, weergegeven met vier letters.

De nadruk ligt op innerlijke voorkeuren: hoe je het liefst nieuwe energie opdoet, informatie verwerkt en afweegt wat belangrijk is bij een beslissing. Die voorkeuren zijn zichtbaar in je gedrag, maar het model richt zich op wat erachter zit.

• Extraversie of introversie (E of I): of je vooral energie haalt uit de buitenwereld, met mensen en activiteiten, of uit je innerlijke wereld van gedachten.
• Zintuiglijke waarneming of intuïtie (S of N): of je de voorkeur geeft aan concrete feiten en directe ervaring of aan patronen en mogelijkheden.
• Denken of voelen (T of F): of je bij beslissingen vooral let op logische samenhang of op waarden en de gevolgen voor mensen.
• Oordelen of waarnemen (J of P): of je zaken liever afrondt en plant of opties openhoudt en gaandeweg bijstuurt.

Wat het vierkleurenmodel beschrijft

Het kleurenmodel is een vertaling van DISC, een gedragsmodel dat meestal wordt teruggevoerd op William Moulton Marstons boek "Emotions of Normal People" uit 1928. Het kent vier dimensies: Dominantie (rood, de Aanjager), Invloed (geel, de Beïnvloeder), Stabiliteit (groen, de Ondersteuner) en Consciëntieusheid (blauw, de Analist).

De nadruk ligt op waarneembaar gedrag, vooral op het werk. Hoe handel je als er een beslissing moet vallen, een collega tegengas geeft, een project uitloopt of een klant boos opbelt? Het model probeert niet te verklaren hoe je vanbinnen informatie verwerkt of nieuwe energie opdoet. In onze gids over het DISC-model lees je meer over de vier kleuren.

Het belangrijkste verschil: een type of een kleurencombinatie

MBTI deelt je in bij een van de 16 typen. Van elk voorkeurenpaar krijg je één kant als uitkomst, zodat je uiteindelijk één code van vier letters hebt. Het type staat voor een volledig patroon. De beschrijving ervan onderscheidt dat patroon van de andere 15.

Een DISC-kleurenuitslag werkt anders. Alle vier de dimensies krijgen een score en worden samen weergegeven. Je uitslag toont een primaire kleur, een secundaire kleur en de procentuele verdeling over alle vier. Twee mensen bij wie rood vooropstaat, kunnen sterk verschillen als de een blauw op de tweede plaats heeft en de ander geel. De combinatie is de uitslag, niet alleen de sterkste kleur.

Dat verschil bepaalt ook hoe je over een uitslag praat. Bij een type vraag je al snel welk type je bent. Bij een kleurencombinatie gaat het erom hoeveel je van elke kleur laat zien en in welke situaties. Geen van beide benaderingen is op zichzelf beter. Ze beantwoorden verschillende vragen.

Innerlijke voorkeuren en gedrag op het werk

Het tweede verschil zit in wat elk model bekijkt. MBTI richt zich op innerlijke voorkeuren. Iemand met een duidelijke voorkeur voor introversie kan prima een levendige teamvergadering leiden. Die voorkeur zegt iets over waar iemand energie uit haalt, niet over de vraag of diegene zich kan laten horen.

Het kleurenmodel kijkt naar het gedrag zelf. Als die persoon aan het einde van de vergadering aanstuurt op een besluit en het gesprek gaande houdt, kan de kleurenuitslag naar rood neigen, ongeacht hoe moe diegene zich daarna voelt. De twee uitslagen beschrijven verschillende kanten van dezelfde persoon.

Daarom kunnen beide uitslagen raak voelen. Je vier letters kunnen verklaren waarom een lange workshop je uitput, terwijl je kleuren laten zien waarom collega's jou zien als degene die een discussie afrondt. Dat kan allebei tegelijk kloppen.

Eén budgetoverleg door twee verschillende brillen

Stel je een budgetoverleg voor waarin het team moet bezuinigen op een project. Twee collega's zitten tegenover elkaar. De een wil tijdens het overleg afspraken maken over de bezuinigingen. De ander wil eerst de cijfers toegestuurd krijgen en volgende week pas beslissen.

Vanuit MBTI kun je dit bekijken aan de hand van voorkeuren zoals oordelen en waarnemen, of denken en voelen. Het model vraagt hoe ieder van hen informatie het liefst verwerkt en tot een conclusie komt. Zo kunnen ze bespreken waarom de aanpak van de ander ongemakkelijk voelt.

Het kleurenmodel beschrijft het zichtbare gedrag tijdens het overleg. De collega die op een onmiddellijk besluit aandringt, laat rood gedrag zien. De collega die om cijfers en tijd vraagt om ze te controleren, laat blauw gedrag zien. Als een derde collega blijft vragen wat de bezuinigingen betekenen voor de mensen in het project, weerspiegelt dat een groene zorg. De kleurentaal biedt de voorzitter ook praktische opties: stuur de cijfers vooraf rond, spreek een duidelijke beslisdatum af en bespreek de gevolgen voor de betrokkenen voordat je de bezuinigingen vastlegt.

Elke invalshoek biedt iets anders. MBTI helpt om na te denken over persoonlijke voorkeuren. Het kleurenmodel geeft de groep gezamenlijke woorden om zonder verwijten te bespreken hoe het volgende overleg moet verlopen.

Waarom je MBTI niet betrouwbaar kunt omzetten naar een kleur

Mensen zoeken vaak naar een tabel die vier letters omzet naar een kleur. Zulke tabellen staan online, maar een rechtstreekse koppeling past niet bij de manier waarop de twee modellen werken. Ze beschrijven verschillende dingen, gebruiken verschillende modellen en hanteren verschillende scoringsmethoden. Een omrekentabel doet alsof het twee namen voor hetzelfde begrip zijn, en dat zijn ze niet.

Sommige eigenschappen klinken in beide modellen vergelijkbaar, maar op basis daarvan kun je de ene uitslag niet omzetten naar de andere. Zie de overeenkomsten hieronder als raakvlakken, niet als regels. Vier letters bepalen geen kleurencombinatie.

• Extraversie betekent niet automatisch geel of rood, ook al kunnen beide kleuren samengaan met een actief, naar buiten gericht tempo.
• Introversie betekent niet automatisch groen of blauw, ook al passen beide kleuren bij een rustiger tempo.
• Een voorkeur voor denken betekent niet automatisch rood of blauw, ook al leggen beide kleuren de nadruk op taken.
• Een voorkeur voor voelen betekent niet automatisch geel of groen, ook al leggen beide kleuren de nadruk op mensen.
• Een voorkeur voor oordelen betekent niet automatisch blauw, ook al hecht blauw aan structuur en kan rood eveneens de voorkeur geven aan duidelijke besluiten.

Wanneer gebruik je welk hulpmiddel?

Typemodellen zoals MBTI zijn geschikt voor persoonlijke reflectie, loopbaanoriëntatie en gesprekken over hoe je het liefst denkt en nieuwe energie opdoet. Mensen gebruiken ze om na te gaan waarom sommige taken energie geven en andere juist uitputten, of waarom zij en hun partner beslissingen verschillend benaderen.

Gedragsmodellen met kleuren zijn geschikt voor gesprekken op het werk, bijvoorbeeld tijdens teamsessies, bij het inwerken van nieuwe collega's, ter voorbereiding op een lastig gesprek met een leidinggevende of om te onderzoeken waarom een overdracht steeds misloopt. Je kunt de kleurentaal makkelijk in een overleg gebruiken. Door te zeggen dat je naar groen neigt en veranderingen graag op tijd hoort, maak je van je uitslag een praktisch verzoek.

Sommige organisaties gebruiken beide: het ene voor individuele ontwikkeling en het andere voor teamcommunicatie. Dat werkt het best als niemand probeert de ene uitslag met de andere in overeenstemming te brengen.

Zo gebruik je beide zonder jezelf in een hokje te plaatsen

Beide soorten uitslagen worden minder bruikbaar als je ze ziet als onveranderlijke identiteiten. Deze gewoonten helpen je om ze op de juiste manier te gebruiken.

Een engineer met een voorkeur voor introversie en een kleurenuitslag waarin rood en blauw vooropstaan, kan bijvoorbeeld tegen een nieuw team zeggen dat ze in vergaderingen graag op duidelijke besluiten aanstuurt, maar voorstellen liever de avond ervoor leest dan ter plekke mee te brainstormen. Zo gebruikt ze elke uitslag voor wat die beschrijft en doet ze haar team een concreet verzoek.

• Gebruik elk model voor zijn eigen kant van het verhaal: MBTI voor hoe je het liefst denkt en nieuwe energie opdoet, kleuren voor hoe je je op het werk gedraagt.
• Bekijk de hele combinatie: let bij een kleurenuitslag ook op je secundaire kleur en de volledige verdeling, niet alleen op de sterkste kleur.
• Vertel wat je nodig hebt, niet wat je bent: vraag een collega om de agenda een dag van tevoren, in plaats van alleen je type te noemen.
• Houd ruimte voor ander gedrag: je kleurenuitslag kan veranderen door een nieuwe functie, een ander team of meer inzicht in jezelf.
• Maak je niet druk om tegenstrijdigheden: als de twee uitslagen elkaar lijken tegen te spreken, beschrijven ze waarschijnlijk verschillende kanten van je.

Hoe de ColorType-test werkt

ColorType is een gratis zelfbeoordelingsvragenlijst met 21 vragen. Invullen duurt ongeveer vijf minuten en je hoeft je niet aan te melden. Vragen over de vier dimensies staan door elkaar en ingebouwde controles vergelijken je antwoorden op verwante vragen. Als je antwoorden weinig consistent zijn, bekijk de uitslag dan extra kritisch.

Je krijgt een primaire kleur, een secundaire kleur en de procentuele verdeling over alle vier. Kleuren kunnen even hoog scoren; dat zie je dan als gelijke scores. ColorType is een afzonderlijk, onafhankelijk hulpmiddel. Het geeft geen MBTI-type en schat dat ook niet in. Een MBTI-uitslag kun je niet omzetten naar een ColorType-uitslag.

Waarvoor je geen van beide moet gebruiken

ColorType is een vrijwillige zelfbeoordeling op basis van het DISC-gedragsmodel. Het is geen klinisch of diagnostisch hulpmiddel, beoordeelt de geestelijke gezondheid niet en is geen psychometrisch gevalideerd instrument. Het beschrijft gedragsvoorkeuren, geen capaciteiten, prestaties of iemands waarde.

Noch een kleurenuitslag, noch een type van vier letters mag de enige basis zijn voor beslissingen over aanname, promotie, selectie of iemands bestaanszekerheid. Zelfbeoordelingen weerspiegelen hoe mensen zichzelf zien, en een voorkeur is niet hetzelfde als een prestatie. Beslissingen over mensen vereisen bewijs, zoals sollicitatiegesprekken, werkproeven en aantoonbare resultaten.