Cztery temperamenty a cztery kolory osobowości: podobieństwa i różnice

Wiele osób poznało cztery temperamenty w szkole, na długo przed tym, zanim zetknęło się z kolorowym profilem osobowości w pracy. Sangwinik, choleryk, melancholik i flegmatyk to określenia znane w wielu językach europejskich. Nadal pojawiają się w codziennych rozmowach: o koledze, który wybucha na zebraniach, mówi się, że jest cholerykiem, a spokojnego nazywa się flegmatykiem. Nic więc dziwnego, że po otrzymaniu wyniku testu czterech kolorów pojawia się pytanie: czy czerwony to po prostu nowa nazwa choleryka?

Krótka odpowiedź brzmi: nie. Porównanie może jednak pomóc, jeśli wiesz, gdzie podobieństwa się kończą. W tym artykule poznasz historię temperamentów i codzienne znaczenie tych określeń, sprawdzisz, jak zwykle zestawia się je z czterema kolorami DISC, oraz dowiesz się, jak odczytać wynik kolorystyczny, jeśli myślisz już o sobie przez pryzmat temperamentów.

Skąd się wzięły cztery temperamenty

Koncepcja temperamentów wywodzi się ze starożytnej medycyny greckiej. Dawne pisma medyczne opisywały zdrowie jako równowagę czterech płynów ustrojowych, zwanych humorami: krwi, żółtej żółci, czarnej żółci i flegmy. Chorobę tłumaczono nadmiarem lub niedoborem jednego z nich. Lekarze z czasów rzymskich rozwinęli tę ideę, wiążąc proporcje humorów w organizmie z temperamentem. Późniejsi autorzy ukształtowali z niej podział na cztery temperamenty znane do dziś.

Nazwy nadal nawiązują do tych płynów. Określenie sangwinik pochodzi od łacińskiego słowa oznaczającego krew. Choleryk wywodzi się z greckiego słowa oznaczającego żółć i odnosi się do żółtej żółci. Melancholia oznacza czarną żółć, a nazwa flegmatyk pochodzi od flegmy. Uważano, że każdy temperament wynika z przewagi jednego humoru nad pozostałymi.

Współczesna medycyna odrzuciła tę teorię. Płyny ustrojowe nie determinują charakteru, a przywracanie równowagi humorów nie jest współczesną metodą leczenia. Przetrwały za to słowa. Cztery określenia przeżyły teorię, z której się wywodzą, i zadomowiły się w mowie potocznej, literaturze oraz szkolnych podręcznikach w znacznej części Europy.

Co cztery temperamenty oznaczają na co dzień

Kiedy dziś nazywamy kogoś cholerykiem, nikt nie ma na myśli żółci. Te słowa stały się skrótowymi określeniami znanych sposobów reagowania i przeżywania emocji. Ich znaczenie różni się nieco między językami, ale podstawowe skojarzenia są podobne w wielu krajach Europy.

Niektóre z tych słów niosą ocenę. Choleryk często kojarzy się z porywczością, melancholik z ponurym nastrojem, a flegmatyk z ociężałością. To zabarwienie emocjonalne ma znaczenie, gdy porównujemy temperamenty z kolorami używanymi w środowisku pracy. Kolory z założenia nikogo nie oceniają.

• Sangwinik: żywy, towarzyski, optymistyczny i szybko nawiązujący kontakt z ludźmi, choć czasem łatwo się rozprasza.
• Choleryk: energiczny, ambitny i skłonny do szybkiego działania, ale też kojarzony z wybuchowością.
• Melancholik: refleksyjny, poważny i wrażliwy, skłonny do namysłu i stawiania sobie wysokich wymagań, często kojarzony ze smutkiem lub zadumą.
• Flegmatyk: spokojny, opanowany i trudny do wyprowadzenia z równowagi, choć uchodzi za osobę, której trudno zabrać się do działania.

Przybliżone odpowiedniki wśród czterech kolorów

Kiedy zestawimy opisy temperamentów z czterema kolorami DISC, podobieństwa widać od razu. Takie zestawienie zwykle przychodzi ludziom do głowy i może być dobrym punktem wyjścia.

Oba systemy dzielą style na cztery części, by opisać widoczne różnice w tempie działania, priorytetach i sposobie kontaktu z innymi. W każdym znajdziemy odpowiednik stylu szybkiego i nastawionego na zadania, żywego i towarzyskiego, spokojnego i stabilnego oraz ostrożnego i refleksyjnego. Ta wspólna struktura wyjaśnia podobieństwa, ale nie sprawia, że systemy można stosować zamiennie. Temperamenty i DISC wywodzą się z odrębnych tradycji. Początki DISC wiąże się zwykle z książką Williama Moultona Marstona z 1928 roku „Emocje normalnych ludzi”, a nie ze starożytną medycyną.

• Choleryk i czerwony: oba określenia kojarzą się z energią do działania, zdecydowaniem i chęcią przejmowania inicjatywy.
• Sangwinik i żółty: oba kojarzą się z towarzyskością, entuzjazmem oraz żywym, rozmownym stylem.
• Flegmatyk i zielony: oba kojarzą się ze spokojem, cierpliwością i upodobaniem do stabilności.
• Melancholik i niebieski: oba kojarzą się z powagą, refleksyjnością i dbałością o staranne wykonanie pracy.

Gdzie podobieństwa się kończą

Na pierwszy rzut oka podobieństwo jest wyraźne. W istocie jednak oba systemy opisują różne rzeczy. Jeśli uznamy je za zamienne, łatwo wyciągniemy błędne wnioski o sobie i innych.

Pierwsza różnica dotyczy tego, co opisuje każdy z systemów. Temperamenty miały określać wrodzoną konstytucję i usposobienie: rzekomy związek między budową ciała a emocjami oraz to, jak łatwo ktoś wpada w gniew, radość lub smutek. W tym teście kolory DISC opisują obserwowalne preferencje dotyczące zachowania, zwłaszcza w pracy: to, jak działasz podczas zebrania, pod presją terminu czy w trakcie sporu. Można być osobą spokojną, a zarazem skłaniać się ku czerwonemu stylowi w pracy i stanowczo dążyć do decyzji bez podnoszenia głosu.

Druga różnica dotyczy niezmienności. Temperament uznawano za coś, z czym człowiek się rodzi. Wynik kolorystyczny odzwierciedla to, jak opisujesz swoje zachowanie teraz i w określonym kontekście. Późniejszy wynik może być inny, jeśli zmienisz rolę lub wymagania w pracy.

Trzecia różnica dotyczy sposobu oceny. W dawnej koncepcji jeden humor dominował, więc przypisywano człowiekowi odpowiadający mu temperament, czasem z dodatkiem drugiego. Wynik kolorystyczny obejmuje wszystkie cztery wymiary i pokazuje ich połączenie. Osoba z przewagą niebieskiego otrzymuje również wyniki dla czerwonego, żółtego i zielonego. To one współtworzą sposób, w jaki przejawia się jej niebieski styl.

Czwarta różnica dotyczy oceny człowieka. W codziennej mowie słowa choleryk i melancholik mają negatywny wydźwięk. Czerwony i niebieski go nie mają. Osoba o niebieskim stylu nie musi być ponura. Ceni dokładność i potrzebuje czasu, by sprawdzić swoją pracę, a może być równie pogodna jak inni. Osoba o czerwonym stylu nie jest z definicji porywcza. Bezpośredniość to nie to samo co złość.

Porównania, które mogą wprowadzać w błąd

Najłatwiej o nieporozumienie przy zestawieniu melancholika z niebieskim. Potoczne znaczenie słowa melancholik mocno wiąże się ze smutkiem. Niebieski nie mówi nic o nastroju. Oznacza upodobanie do danych, uporządkowanego działania i dbałości o szczegóły. Jeśli spojrzysz na niebieski wynik przez pryzmat melancholii, możesz wyobrazić sobie osobę smutną lub wycofaną i przeoczyć to, co istotne: kogoś, kto chce dostać pełną dokumentację przed spotkaniem o budżecie i zadaje pytanie, dzięki któremu nie trzeba później poprawiać pracy.

Flegmatyk i zielony to kolejna pułapka. W niektórych językach określenie flegmatyk może brzmieć obraźliwie, sugerując lenistwo lub obojętność. Zielony opisuje zamiłowanie do stabilności, współpracy i przewidywalnych zmian. Osoba o zielonym stylu, która prosi o wcześniejszą informację przed reorganizacją, nie musi działać powoli. Zastanawia się, jak zmiana wpłynie na ludzi wykonujących pracę. Utożsamienie zielonego z flegmatykiem zmienia przydatną mocną stronę w pozorną słabość.

Zestawienie choleryka z czerwonym może wprowadzać w błąd z innego powodu. Nazwanie menedżera o czerwonym stylu cholerykiem sugeruje problem z panowaniem nad złością. Tymczasem wynik mówi jedynie, że taka osoba woli szybkie decyzje i jasne wnioski.

Dlaczego podział na cztery nadal się przydaje

Rzadko się zdarza, by odrzucona teoria medyczna przetrwała w codziennych rozmowach. Warto więc zapytać, dlaczego koncepcja temperamentów wciąż jest obecna. Cztery kategorie łatwo zapamiętać i omówić, a ich opisy oddają różnice, które ludzie bez trudu zauważają: jedni pod presją przyspieszają, inni zwalniają; jedni omawiają problem na głos, inni wolą odejść i się zastanowić.

Podział na cztery daje też sposób na rozmowę o różnicach bez obwiniania kogokolwiek. Stwierdzenie, że dwoje współpracowników ma różne style, brzmi łagodniej niż nazwanie jednego z nich trudnym we współpracy. Określenia temperamentów od dawna służyły do takich rozmów, a kolory dają podobny język bez tak silnego bagażu emocjonalnego.

Wartość tkwi w rozmowie, nie w precyzyjnym zaszufladkowaniu. Żaden z tych systemów nie powie ci wszystkiego o człowieku. Oba mogą dać zespołowi wspólny język, by zauważyć, że przekazanie zadania nie poszło dobrze, bo jedna osoba oczekiwała podsumowania, a druga wszystkich szczegółów.

Jak czytać wynik kolorystyczny, jeśli znasz temperamenty

Jeśli dobrze znasz określenia temperamentów, potraktuj je jako pomost, ale świadomie oddziel dawne skojarzenia od znaczenia kolorów. Poniższe kroki pomogą ci nie zniekształcić wyniku.

Wyobraź sobie, że w twoim wyniku przeważa zielony, na drugim miejscu jest niebieski, a czerwony ma niski wynik. Używając nazw temperamentów, możesz uznać się za osobę flegmatyczno-melancholijną i wyobrazić sobie kogoś ospałego i ponurego. Trafniejsze odczytanie jest takie: lubisz stabilne tempo i współpracę, zależy ci na starannym wykonaniu pracy i rzadziej naciskasz na szybkie decyzje. Taki opis daje ci praktyczne wskazówki, jak podejść do opóźnionego projektu czy napiętej rozmowy z klientem.

• Odłóż na bok nastrój: czytaj kolor jako opis zachowania w pracy, a nie usposobienia emocjonalnego.
• Spójrz na całe połączenie: sprawdź drugi kolor i procentowy rozkład wszystkich wyników, a nie tylko kolor dominujący.
• Usuń ocenę: zamiast porywczy pomyśl bezpośredni, zamiast ponury staranny, a zamiast ospały stabilny.
• Dodaj kontekst: zastanów się, kiedy ten wzorzec się ujawnia, na przykład przy napiętych terminach, podczas zebrań lub w konflikcie.
• Dopuść zmianę: traktuj wynik jako obraz tego, jak pracujesz teraz, a nie wrodzoną, niezmienną cechę.

Jak powstaje wynik testu ColorType

Test na tej stronie to kwestionariusz samoopisowy z 21 pytaniami. Jego wypełnienie zajmuje około pięciu minut i nie wymaga rejestracji. Pytania dotyczące czterech wymiarów są przemieszane, a nie podzielone na osobne grupy. Wbudowane mechanizmy sprawdzają spójność odpowiedzi, porównując je z odpowiedziami na powiązane pytania. Jeśli spójność jest niska, odczytuj wynik ze szczególną ostrożnością.

Otrzymasz kolor główny, kolor dodatkowy i procentowy rozkład wyników dla wszystkich czterech kolorów. Możliwe są remisy, które pojawiają się jako równe wyniki. Test jest dostępny w 39 językach, również w takich, w których nazwy temperamentów należą do codziennego słownictwa. Możesz więc wybrać język, w którym najłatwiej ci myśleć.

Czym żaden z tych systemów nie jest

Temperamenty to pojęcia o znaczeniu historycznym, a nie diagnoza medyczna ani psychologiczna. Wyjaśnianie za ich pomocą czyjegoś zdrowia, stanu psychicznego lub charakteru moralnego powiela błąd, na którym opierała się teoria humorów.

Test kolorów jest dobrowolną samooceną opartą na modelu zachowań DISC. Nie jest narzędziem klinicznym ani diagnostycznym, nie służy do oceny zdrowia psychicznego i nie jest narzędziem zwalidowanym psychometrycznie. Opisuje preferencje dotyczące zachowania, a nie zdolności, wyniki pracy czy wartość człowieka.

Ani temperamenty, ani wynik kolorystyczny nie powinny być jedyną podstawą decyzji o zatrudnieniu, awansie, selekcji kandydatów ani żadnej innej decyzji wpływającej na czyjeś źródło utrzymania. Preferencje deklarowane przez samą osobę odzwierciedlają jej obraz siebie, a zachowanie zmienia się zależnie od sytuacji. Decyzje dotyczące ludzi należy opierać także na takich dowodach jak rozmowy kwalifikacyjne, próbki pracy i udokumentowane osiągnięcia. Zarówno dawny, jak i nowy podział na cztery traktuj jako punkt wyjścia do rozmowy.